Przejdź do zawartości
  sobota 14 listopada 2026
Ważne
13 listopada, 2026Piątek 13. Skąd pomysł, że jest pechowy? 12 listopada, 2026Ruszyła rozbiórka „domów covidowych” nad Bałtykiem 12 listopada, 2026Eksplozja na rosyjskim okręcie w Zat. Fińskiej 9 listopada, 2026Remont ORP Błyskawica. Jest umowa i konkrety 9 listopada, 2026SS United States: pogrzeb „Królowej Atlantyku” 9 listopada, 2026Radioaktywne zwierzęta na dnie Atlantyku 5 listopada, 20263,5 roku więzienia za zniszczenie kabli na dnie Bałtyku 4 listopada, 2026Gazowiec Lech Kaczyński w Niemczech: ironia losu? 4 listopada, 2026Zmienność decyzji to żaden wstyd! 4 listopada, 2026Alarm bombowy na wycieczkowcu płynącym do Izraela
Morze
  • Kup Morze
  • Klub Morza
  • Statki
  • Okręty
  • Podróże
  • Przyroda
  • Sport
  • Kontakt
0

Brak produktów w koszyku.

Morze
0

Brak produktów w koszyku.

Morze
Morze
0
Koszyk

Brak produktów w koszyku.

  Słownik  Kula czasu
Słownik

Kula czasu

Anna CiężadłoAnna Ciężadło—30 kwietnia, 20190
FacebookX TwitterPinterestLinkedInTumblrRedditVKWhatsAppEmail

Przyznajcie, że już samo sformułowanie „kula czasu” brzmi jakoś tajemniczo, niemal metafizycznie. Mimo to, nie ma ono nic wspólnego z wróżkami czy magią – ale z czystą, żywą fizyką. Sorry za rozwianie romantycznej wizji.

Kule czasu przeżywały szczyt popularności w XIX wieku, co pozostawało w ścisłym związku z powszechnością chronometrów okrętowych. Kule nie znajdowały się jednak na okrętach, ale w portach. Dzięki temu, przybywający do takiego portu statek mógł sobie o 12 w południe skorygować swój chronometr. W jakim mianowicie celu? Już wyjaśniamy.

Więcej historii

Sejzing

14 lutego, 2018

Kotbelka

15 maja, 2019

Kotwica czy kot – wica?

1 marca, 2017

Nawietrzna

18 maja, 2016

 

Po co to komu?

Kule czasu wyznaczały nadejście południa i tym samym pozwalały synchronizować wskazania chronometrów. A te z powodu ciężkich warunków pracy (zmiany temperatury, wysoka wilgotność, bujanie…) potrafiły wykazywać spore błędy już po kilku dniach żeglugi. Pozostaje jednak pytanie, po co kapitan musiał znać czas aż tak dokładnie?

 

Ano musiał; nie tyle zresztą sam kapitan, ile nawigator. Chcąc bowiem określić dokładne położenie statku (a w każdym razie jego długość geograficzną), należało wiedzieć, która godzina była w Greenwich, kiedy w miejscu, w którym aktualnie znajdował się statek, nastąpiło astronomiczne południe.

 

Dla statku płynącego wzdłuż równika, pomyłka o jedną sekundę przekładała się na błąd rzędu 460 metrów, zaś minuta błędu dawała odchylenie od rzeczywistego położenia o całe 28 kilometrów. Przyznajcie, że sporo.

 

Jak to wygląda?

Kula czasu jest… no, kulą. I to sporych rozmiarów. Jej zasadniczym przeznaczeniem jest spaść z wysokiej wieży o odpowiedniej porze, dzięki czemu wszyscy, którzy akurat rzeczoną wieżę będą obserwować, w tym samym momencie zauważą, że to „już”.

Wynalazcą kuli czasu był pan Robert Wauchope, angielski kapitan, żyjący w latach 1788–1862. Koncepcja kuli czasu była niezwykle prosta i opierała się na tej samej zasadzie, na jakiej działają tak zwane bomby, funkcjonujące w hipodromach i  oznaczające rozpoczęcie wyścigu.

W przypadku kuli czasu, funkcjonującej niegdyś w gdańskim Nowym Porcie, procedura spadania wyglądała następująco: o godzinie 11.55 kulę wciągano za pomocą korby do połowy wysokości masztu. 3 minuty później, a  więc o 11.58 wciągano ją na samą górę. Dokładnie o 12.00 zwalniano zaczep kuli, która spadała, dając tym samym znak, na który czekali już kapitanowie statków cumujących w porcie lub na redzie. Chwila, a skąd wiedziano, że to już?

 

I…teraz!

Otóż właśnie: do tego celu należało posiadać zaprzyjaźnione obserwatorium astronomiczne, które uprzejmie informowało o nadejściu południa. Z tego powodu pierwsze kule czasu mogły powstawać jedynie w niedalekiej odległości od obserwatoriów, albo wręcz w ich obrębie.

Pierwszą na świecie kulę czasu zainstalowano Portsmouth, a miało to miejsce w 1829 roku. Cztery lata później powstała kolejna, umieszczona na dachu obserwatorium astronomicznego w Greenwich i przeznaczona dla kapitanów statków cumujących na Tamizie. A co zresztą świata? Cóż, lekko nie było.

Sytuacja uległa znaczącej poprawie około roku 1850, kiedy to do przekazywania informacji zaczęto wykorzystywać telegraf. Dzięki temu wynalazkowi, w różnych miejscach naszej planety powstało aż 200 kul czasu, które przez kolejnych kilkadziesiąt lat doskonale spełniały swoje zadanie. Dlaczego zatem porzucono tak świetnie działający system?

 

Wszystko przez Makaroniarza

Kule czasu miały swój niewątpliwy urok, ale mimo to nie oparły się postępowi. Kiedy na przełomie XIX i XX wieku upowszechnił się wynalazek pana Marconiego (czyli radio), znaczenie kul czasu stopniowo malało. Od chwili przesłania pierwszego sygnału przez Atlantyk (z Kornwalii do Nowej Fundlandii) stało się jasne, że łączność radiowa bije na głowę wszystkie inne, przestarzałe systemy porozumiewania się na odległość. 

Kule czasu odeszły więc do lamusa. Nie to, żeby od razu je zlikwidowano – najczęściej umierały śmiercią naturalną, tak jak miało to miejsce w przypadku naszej osobistej kuli czasu, tej z gdańskiego portu.

Port dorobił się stacji radiowej w 1921 roku, która równie skutecznie, jak kula, nadawała sygnał oznaczający południe. Kiedy więc w 1929 roku kula czasu została zerwana przez gwałtowny sztorm, dano sobie spokój i już nikt jej nie naprawiał. Co nie znaczy, że dzisiaj w Gdańsku nie ma kuli czasu – owszem, jest i ma się dobrze.

 

Gdańska kula

Gdańska kula czasu wykonana była ze stali i była pierwszym tego typu urządzeniem nad Bałtykiem. Wykonano ją w 1876 roku. Do uzyskania pełnoletniości, czyli do 1894 roku,  znajdowała się na specjalnej drewnianej wieży, później zaś przeniesiono ją na szczyt latarni morskiej Gdańsk Nowy Port. Miała średnicę 1,5 metra, a ważyła 75 kg i odbierała sygnał z obserwatorium astronomicznego w Berlinie.

Niestety, oryginalna kula nie zachowała się do naszych czasów. Ale za to mamy zrekonstruowaną, odbudowaną w 2006 roku. Jest odrobinę większa – teraz ma średnicę 1,6 m – ale za to kiedy spada, trafia na oryginalne amortyzatory, które funkcjonowały przy jej poprzedniczce.

Zmienił się także ośrodek, który odpowiedzialny jest za emisję sygnału – chociaż kierunek zasadniczo zachowano podobny. Dzisiaj, zamiast z Berlina, gdańska kula czasu odbiera sygnał na falach długich w paśmie 77,5 kHz, emitowany przez radiostację z Europejskiej Centrali Czasu w Mainflingen koło Frankfurtu. Nasza kula spada według wzorca czasu DCF77, którego błąd może wynieść sekundę… jeśli się skumuluje raz na dwieście tysięcy lat. Cóż, nasi zachodni sąsiedzi zawsze słynęli z porządku i punktualności.

Oprócz naszej, na świecie zachowało się jeszcze kilka innych egzemplarzy kul czasu. Można je podziwiać w Greenwich, w Waszyngtonie, w Lyttelton (Nowa Zelandia) oraz w Singapurze. Hmm, może to pomysł na kierunki kolejnych rejsów?

 

 

 

 

 

 

nawigacjasłownikzegar
FacebookX TwitterPinterestLinkedInTumblrRedditVKWhatsAppEmail
Akcje ratownicze w weekend
Podwójna dawka regat w Szczecinie
Powiązane artykuły
  • Powiązane artykuły
  • Więcej od tego autora
Słownik

Greting

11 lutego, 20200
Słownik

Krypa

25 września, 20190
Słownik

Lizel – przechodzimy w nadświetlną!

18 września, 20190
Załaduj więcej
Czytaj też
Piątek 13 skąd pomysł że jest pechowy? Fot Pixabay/Isacher
Ciekawostki

Piątek 13. Skąd pomysł, że jest pechowy?

13 listopada, 20260
Rozbiórka domów covidowych fot. Pexels/Maksim Goncharenok
Nauka, odkrycia, przyroda

Ruszyła rozbiórka „domów covidowych” nad Bałtykiem

12 listopada, 20260
Korweta klasy Bujan-M - tej samej, do której należy Naro-Fominsk fot. Mil.ru, Wikimedia Commons, licencja CC BY 4.0.
Statki, porty, offshore

Eksplozja na rosyjskim okręcie w Zat. Fińskiej

12 listopada, 20260
ORP Błyskawica zyska nowe wnętrza, fot. Pixabay/ lino9999
Statki, porty, offshore

Remont ORP Błyskawica. Jest umowa i konkrety

9 listopada, 20260
SS United States: pogrzeb „Królowej Atlantyku”. SS United States fot. Autor nieznany, zbiory John Oxley Library, State Library of Queensland / Wikimedia Commons. Licencja: domena publiczna
Statki, porty, offshore

SS United States: pogrzeb „Królowej Atlantyku”

9 listopada, 20260
Radioaktywne zwierzęta w Atlantyku, fot. Pixabay/ focusdanifocus
Nauka, odkrycia, przyroda

Radioaktywne zwierzęta na dnie Atlantyku

9 listopada, 20260
Załaduj więcej
Najnowsze
  • Piątek 13. Skąd pomysł, że jest pechowy? 13 listopada, 2026
  • Ruszyła rozbiórka „domów covidowych” nad Bałtykiem 12 listopada, 2026
  • Eksplozja na rosyjskim okręcie w Zat. Fińskiej 12 listopada, 2026
  • Remont ORP Błyskawica. Jest umowa i konkrety 9 listopada, 2026
  • SS United States: pogrzeb „Królowej Atlantyku” 9 listopada, 2026
Losowe teksty

I Żeglarski Turniej Szachowy nad Jeziorem Pątnowskim

4 listopada, 2011

Rejs po Bałtyku. Gotlandia – cz. II

4 sierpnia, 2017

Dr Irena Eris ORC European Championship Gdańsk 2017 już za miesiąc

22 czerwca, 2017
skąd się wziął sygnał s.o.s.

Dawno temu w Morzu: skąd się wziął SOS?

12 listopada, 2025

Dobre wieści z pokładu POL 50

21 września, 2011

Na Mazurskim Szlaku cz.18. „A ty mnie na wyspy szczęśliwe zabierz”

3 grudnia, 2013

Rejs Boating Rally 2014: Gdańsk – Kaliningrad – Kłajpeda

7 maja, 2014

Targi Boatshow w Poznaniu rozpoczęte

19 listopada, 2011

Wizualizacja nowej mariny w Dziwnowie

23 maja, 2012

Andrzej Urbańczyk „Róg obfitości”

14 lutego, 2015
Tagi
Antarktyda Bałtyk Chiny Chorwacja Ciekawostki czarter ekologia Gdańsk Gdynia Grecja historia inwestycja jacht katastrofa klimat konkurs marynarka wojenna morze nagroda NATO nauka ocean okręt Polska port PZŻ regaty rejs Rosja statek stocznia Szczecin słownik targi turystyka Ukraina USA wojna wycieczkowiec wypadek wyprawa wyspa wyścigi żaglowiec żeglarstwo

    # POPULARNE

    regatyBałtykCiekawostkiekologiarejsjachtnaukaRosjasłownikwypadekstatekmarynarka wojennaUSAwyprawaczarterGdańskGdyniamorzeokrętkonkurs
    © Copyright 2010-2026, Wszystkie prawa zastrzeżone
    • O nas
    • Regulamin
    • Regulamin sprzedaży
    • Prywatność
    • Kontakt