Nauka zna nietypowe rybie zachowania: nasze węgorze potrafią wypełznąć na brzeg i przejechać kawałek niczym węże, łososie masowo migrują w górę rzeki, w której się urodziły… ale młode rybki dzielnie wspinające się po pionowej, 15-metrowej skale wodospadu, to coś, co nie śniło się najstarszym ichtiologom.
Grawitacja? A co to takiego?
Uczeni zaobserwowali tysiące rybek z gatunku Parakneria thysi wspinających się po skałach tworzących wodospad Luvilombo w Demokratycznej Republice Konga. Zwierzętom niestraszna ani wysokość, ani rozbryzgi wody, która wielokrotnie zrzuca je ze skał, zmuszając do rozpoczynania całej wspinaczki od nowa (albo po prostu zabijając, jeśli rybka spadnie na skały).
Aby uświadomić sobie, jak wielkie jest to wyzwanie dla tych zwierząt, warto porównać proporcje: osobniki, które podejmują wspinaczkę, to zawsze młode rybki, mierzące od 3,7 do 4,8 cm długości (dorosła ryba tego gatunku może mieć 9,8 cm). Skała ma 15 m wysokości i jest w zasadzie pionowa, a wspinaczka na szczyt wodospadu trwa około 10 godzin. Ilu z nas potrafiłoby podołać takiemu wyzwaniu?
Jak to możliwe?
Uczeni też się nad tym zastanawiali – i po dłuższej obserwacji doszli do wniosku, że ryby wykorzystują do wspinaczki płetwy piersiowe i miednicowe. Obie pary mają na spodniej stronie niewielkie haczyki zwane unculi, które ułatwiają przylgnięcie do skał (ale tylko trochę – dlatego dorosłe osobniki nie podejmują wspinaczki, bo są za ciężkie w stosunku do swoich płetw). Używając tych skromnych środków, rybki po prostu… pchają się pod górę, poruszając się na boki, aż osiągną upragniony cel.
Naukowcy zaobserwowali podobne zachowanie już kilkukrotnie, a wyniki swoich analiz opublikowali na łamach czasopisma Nature.com.
Co takiego jest u góry?
To, co zmusza do emigracji również ludzi: lepsze warunki życia, mniejszy tłok i mniej drapieżników. Wędrówka niewielkich rybek pod prąd wodospadu jest prawdziwym ewenementem – i dowodem na to, że nawet w XXI wieku natura potrafi jeszcze zaskoczyć uczonych. Niestety ten wspaniały ekosystem jest zagrożony – rybki są masowo (i nielegalnie) poławiane, a rzeka Luvilombo, w której żyją, jest bardzo mocno eksploatowana w celu nawadniania terenów rolniczych. Tym bardziej warto podjąć działania, by pogodzić potrzeby miejscowej ludności oraz dobro natury.
„To odkrycie podkreśla znaczenie utrzymania ciągłości cieków wodnych, szczególnie w kontekście Kotliny Konga, gdzie badania nad zachowaniami ryb praktycznie nie istnieją” – powiedział Pacifique Kiwele, badacz z ichtiologii i członek kadry naukowej na Université de Lubumbashi w Demokratycznej Republice Konga.
